Công ty đứng sau nền tảng phân phối game PC lớn nhất thế giới – Valve – đang phải đối mặt với một vụ kiện tập thể quy mô lớn tại Anh, xoay quanh mức hoa hồng mà Steam thu từ các nhà phát hành. Nguyên đơn cho rằng chính sách này đã tạo lợi thế độc quyền, gây thiệt hại cho hàng triệu người tiêu dùng và làm méo mó cạnh tranh trên thị trường game PC.
Theo Reuters, vụ kiện được nộp tại Vương quốc Anh từ năm 2024 nhưng mới đây đã được một hội đồng xét xử cho phép tiếp tục thụ lý. Đáng chú ý, đơn kiện hướng tới đại diện cho tối đa 14 triệu người dùng tại Anh – những người đã mua game hoặc nội dung tải về (DLC) trên Steam kể từ năm 2018 đến nay.
Trọng tâm tranh chấp: hoa hồng và “khóa chặt” người dùng
Cốt lõi của vụ kiện nằm ở lập luận rằng Valve đã sử dụng các điều khoản hợp đồng để ngăn nhà phát hành bán game với giá rẻ hơn trên các nền tảng khác. Theo cáo buộc, nếu người chơi mua game trên Steam, họ gần như buộc phải mua DLC và nội dung bổ sung thông qua Steam, thay vì có quyền lựa chọn nơi mua khác.
Cơ chế này, theo phía nguyên đơn, đã “khóa chặt” người tiêu dùng vào hệ sinh thái Steam, làm giảm tính cạnh tranh về giá và hạn chế lựa chọn. Trong bối cảnh Steam chiếm thị phần rất lớn trên thị trường PC suốt hơn hai thập kỷ, tác động của các điều khoản này càng bị cho là nghiêm trọng.
Con số thiệt hại lên tới gần 900 triệu USD
Vụ kiện ước tính mức bồi thường tiềm năng lên đến 656 triệu bảng Anh (tương đương khoảng 897,7 triệu USD). Nếu được chấp thuận, đây sẽ là một trong những vụ kiện lớn nhất từ trước đến nay liên quan đến thị trường phân phối game PC tại châu Âu, và có thể tạo tiền lệ pháp lý quan trọng đối với cách các nền tảng số áp dụng mô hình hoa hồng.
So sánh với vụ kiện tại Mỹ năm 2021
Đây không phải lần đầu Valve đối mặt với cáo buộc độc quyền. Năm 2021, một vụ kiện tương tự đã được đệ trình tại Mỹ, xoay quanh mức chia sẻ doanh thu 30% mà Steam áp dụng cho nhà phát hành – con số vốn được xem là “chuẩn ngành” trong nhiều năm. Khi đó, nguyên đơn cho rằng Valve đã “độc quyền hóa trái phép thị trường phân phối game PC”.
Tuy nhiên, vụ kiện tại Mỹ đã bị bác bỏ vào cuối năm 2021. Tòa án cho rằng các lập luận chưa đủ cơ sở để chứng minh hành vi độc quyền theo luật cạnh tranh của Mỹ. Dù vậy, bối cảnh pháp lý tại Anh và châu Âu có những khác biệt đáng kể, đặc biệt là cách tiếp cận đối với quyền lợi người tiêu dùng và các nền tảng số thống lĩnh thị trường.
Tác động tiềm tàng với ngành game PC
Nếu vụ kiện tại Anh đi đến phán quyết bất lợi cho Valve, hệ quả có thể lan rộng ra toàn ngành. Không chỉ Steam, mà cả các nền tảng khác với mô hình chia sẻ doanh thu tương tự cũng có thể bị soi xét kỹ lưỡng hơn. Một phán quyết buộc Valve thay đổi điều khoản hợp đồng hoặc điều chỉnh mức hoa hồng có thể định hình lại cách game PC được phân phối, ảnh hưởng trực tiếp đến giá bán, chiến lược phát hành và quyền lựa chọn của người chơi.
Giới quan sát cũng lưu ý rằng vụ kiện diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đang siết chặt quản lý các “ông lớn công nghệ”, đặc biệt là những nền tảng có sức ảnh hưởng sâu rộng đến thị trường và hành vi tiêu dùng.
Valve vẫn im lặng, tiếp tục kế hoạch phần cứng
Hiện tại, vụ kiện tại Anh chưa có ngày ra tòa cụ thể và Valve chưa đưa ra phản hồi chính thức về nội dung cáo buộc. Cuối năm ngoái, công ty này từng hé lộ kế hoạch ra mắt thế hệ Steam Machine mới, cùng với thiết bị Steam Frame VR và tay cầm Steam Controller phiên bản tiếp theo, dù chưa công bố thời điểm phát hành.
Trong lúc Valve tiếp tục mở rộng hệ sinh thái phần cứng và dịch vụ, vụ kiện về hoa hồng Steam đặt ra câu hỏi lớn: liệu vị thế thống trị của Steam trên thị trường PC là kết quả của cạnh tranh lành mạnh, hay đã vượt qua ranh giới độc quyền? Câu trả lời từ tòa án Anh có thể sẽ ảnh hưởng sâu sắc đến tương lai của phân phối game kỹ thuật số.
